Tarım kooperatiflerinde etki sorunu, TÜSİAD ve FAO iş birliğiyle hazırlanan araştırmayla yeniden gündeme geldi. Raporda, kooperatiflerin sayısal olarak yaygın olmasına rağmen ekonomik ve kurumsal açıdan sınırlı etki yarattığı belirtildi.
Kooperatifler yaygın ancak etkisi sınırlı
Türkiye’de köklü bir geçmişe sahip olan tarım kooperatiflerinin, üretim tarafında güçlü olmasına rağmen pazara entegrasyon konusunda zayıf kaldığı tespit edildi.
Araştırmaya göre, tarım kooperatiflerinde etki sorunu; finansmana erişim, dijital altyapı eksikliği, kalite standardizasyonu ve kurumsal kapasite yetersizlikleri gibi alanlarda yoğunlaşıyor.
“Küresel ölçekte güçlü aktörler olabilirler”
TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı İzzet Özilhan, kooperatiflerin sürdürülebilir kalkınma ve gıda güvenliği açısından kritik rol oynadığını vurguladı.
Özilhan, dünya genelinde en büyük 300 kooperatifin toplam cirosunun 2,8 trilyon dolara yaklaştığını belirterek, başarılı örneklerde kooperatiflerin üretici ile sanayi arasında güçlü bir bağ kurduğunu ifade etti.
Türkiye’de yapısal sorunlar öne çıkıyor
Raporda, Türkiye’de kooperatiflerin yüksek potansiyele rağmen istenen performansa ulaşamadığına dikkat çekildi.
Özellikle:
- Finansmana erişimde zorluk
- Kurumsal kapasite eksikliği
- Ölçek sorunu
- Modern değer zincirlerine entegrasyon güçlüğü
tarım kooperatiflerinde etki sorununun temel nedenleri arasında yer aldı.
FAO’dan entegre model önerisi
FAO yetkilileri, sorunun üretimden ziyade pazarda güçsüzlükten kaynaklandığını belirtti.
Bu kapsamda önerilen “Kooperatifler Entegre İş Modeli” ile:
- Finansman
- Lojistik
- Kalite yönetimi
- Veri ve dijital altyapı
tek bir yapı altında toplanarak kooperatiflerin aktif piyasa aktörlerine dönüşmesi hedefleniyor.
Katılım ve yönetişimde dengesizlik
Araştırmada, kooperatiflerde demokratik yapı algısının genel olarak korunduğu ancak karar alma süreçlerine katılımın sınırlı olduğu belirtildi.
Özellikle gençler ve kadınların yönetimde yeterince temsil edilmediği, yönetim süreçlerinin dar bir kadro etrafında şekillendiği ifade edildi.
Uzmanlar, bu durumun uzun vadede kurumsal sürdürülebilirlik açısından risk oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Kalıcı dönüşüm için bütüncül yaklaşım gerekli
Raporda mevcut desteklerin çoğunlukla kısa vadeli ve proje bazlı olduğu, bu nedenle kalıcı dönüşüm sağlamada yetersiz kaldığı vurgulandı.
Tarım kooperatiflerinde etki sorununun çözümü için kamu, özel sektör ve finans dünyasının birlikte hareket etmesi gerektiği ifade edildi.
